Bu darsda
Nimalarni o‘rganasiz?
Bu dars oddiy inglizcha gapning poydevorini beradi. Ega va so‘z tartibini tushunsangiz, keyingi zamonlarni o‘rganish ancha osonlashadi.
- oddiy gapda ega, fe’l va kerak bo‘lsa to‘ldiruvchini aniqlashni;
- ega, to‘ldiruvchi, egalik va o‘zlik olmoshlarini vazifasiga qarab tanlashni;
- this, that, these, those ni masofa va songa qarab ishlatishni;
- oddiy darak gapni inglizcha tartibda, bosh harf va mos tinish belgisi bilan tuzishni;
- am, is, are bilan darak, inkor va sodda savol tuzishni;
- ega tushirib qoldirish, he/she/it va your/yours kabi keng tarqalgan xatolarni tuzatishni.
Asosiy g‘oya
Inglizcha gapda ega odatda aniq ko‘rsatiladi. Olmoshlar ism va otlarni qayta-qayta takrorlamaslikka yordam beradi.
1 · Sentence — gap
Gap tugallangan fikrni bildiradi va odatda egaga ega bo‘ladi.
Subject — ega gap kim yoki nima haqida ekanini ko‘rsatadi. Verb — fe’l/kesim esa harakat yoki holatni bildiradi. Oddiy inglizcha gapda ega odatda aytiladi; o‘zbekchadagi kabi uni shunchaki tushirib qoldirish mumkin emas.
Qushlar uchadi. Birds — ega; fly — fe’l.
Aziza charchagan. Sifat oldidan is kerak.
Biz ingliz tilini o‘rganamiz. English — harakat qaratilgan object.
“Talabaman” deyilsa ham, inglizchada I va am yoziladi.
Gapni to‘liq yozing
Is cold. → It is cold. · Student. → I am a student.
Bosh harf va tinish belgisi
Gap bosh harf bilan boshlanadi. Darak gap oxirida nuqta, savol oxirida savol belgisi keladi: She is ready. · Is she ready? I doimo bosh harf bilan yoziladi.
2 · Pronoun — olmosh
Olmosh ot yoki ismning o‘rnini bosadi.
Bir xil ismni keraksiz takrorlamaslik uchun olmosh ishlatamiz.
Grammatik jihatdan mumkin, lekin tabiiy emas.
Anvar — mening do‘stim. U talaba.
Eslab qoling
O‘zbekchadagi men so‘zi gapdagi vazifasiga qarab I, me, my, mine yoki myself bo‘lishi mumkin.
3 · Pronoun family — olmoshlar oilasi
Har bir shaklning gapda o‘z vazifasi bor.
| Ega | To‘ldiruvchi | Otdan oldin | Mustaqil | O‘zlik |
|---|---|---|---|---|
| I | me | my | mine | myself |
| you | you | your | yours | yourself / yourselves |
| he | him | his | his | himself |
| she | her | her | hers | herself |
| it | it | its | — | itself |
| we | us | our | ours | ourselves |
| they | them | their | theirs | themselves |
Muhim
It ning mustaqil egalik shakli odatda ishlatilmaydi. Its tail is white. deng; The white tail is its. demang.
4 · Subject and object pronouns
Ega fe’ldan oldin, to‘ldiruvchi esa fe’l yoki predlogdan keyin keladi.
She lives in Urgench. — U Urganchda yashaydi.
They are ready. — Ular tayyor.
The teacher helps us. — O‘qituvchi bizga yordam beradi.
Please talk to her. — Iltimos, u bilan gaplashing.
Ko‘p uchraydigan xato
She helps I. → She helps me. I — ega shakli; me — to‘ldiruvchi shakli.
Bosh harf
I olmoshi gap o‘rtasida kelsa ham doimo bosh harf bilan yoziladi: My brother and I play chess.
O‘zingizni tekshiring: he, her yoki them?
- Ali is here. ___ is ready.
- I know Madina. I study with ___.
- The books are new. I like ___.
5 · Possessives — egalik
Ot bor bo‘lsa my; ot takrorlanmasa mine.
This is my book.
Their classroom is large.
This book is mine.
The blue bag is hers.
Taqqoslang
This is my pen. → This pen is mine.
Apostrofga ehtiyot bo‘ling
its = uning: The company changed its name.
it’s = it is yoki it has: It’s cold.
O‘zingizni tekshiring: your yoki yours?
- This is ___ pen.
- This pen is ___.
- Our room is small; ___ is large.
6 · Reflexive pronouns — o‘zlik olmoshlari
Harakat egasining o‘ziga qaytsa, o‘zlik olmoshi ishlatiladi.
Men ingliz tilini o‘zim o‘rgandim.
U o‘ziga qaradi.
Ular mazza qilishdi.
Men buni o‘zim qildim.
7 · Demonstratives — ko‘rsatish so‘zlari
Masofa va birlik/ko‘plikka qarang.
This book is new.
That building is old.
These books are new.
Those buildings are old.
Moslashuv
This/that + is; these/those + are: This is easy. Those are expensive.
O‘zingizni tekshiring: this, that, these yoki those?
- Qo‘lingizdagi bitta kitob: ___ book
- Uzoqdagi ikkita uy: ___ houses
- Yoningizdagi kalitlar: ___ keys
8 · Word order — so‘z tartibi
Inglizcha darak gapda so‘z tartibi muhim.
| Ega | Fe’l | To‘ldiruvchi / tavsif | Joy | Vaqt |
|---|---|---|---|---|
| Anvar | reads | a book | in the library | every day. |
| We | study | English | at school | on Mondays. |
| She | is | happy | at home | today. |
Har bir gapda barcha qismlar bo‘lishi shart emas. Eng qisqa to‘liq qolip ko‘pincha Ega + Fe’l: Birds fly. Children laugh.
9 · Parts of a sentence — gap bo‘laklari
Gapdagi har bir qismning vazifasini biling.
Foydali aniqlik
Har bir to + joy birikmasi object emas. They want to go to Tashkent. gapida to Tashkent — yo‘nalish/joy birikmasi.
10 · Be verb — am, is, are
Ot, sifat, yosh yoki joy bilan be fe’li kerak.
I am tired.
It is cold.
We are at home.
Ot, sifat yoki joy: He is kind. We are at school.
Harakat/holat fe’lini be siz ishlating: He likes chess.
| Shakl | Qolip | Misol va tarjima |
|---|---|---|
| Darak | Subject + am/is/are + ... | They are at home. Ular uyda. |
| Inkor | Subject + am/is/are + not + ... | They are not at home. Ular uyda emas. |
| Savol | Am/Is/Are + subject + ...? | Are they at home? Ular uydami? |
Inkor gapda not be fe’lidan keyin keladi. Savolda esa am/is/are egadan oldinga chiqadi. Qisqa javob: Are you ready? — Yes, I am. / No, I’m not.
Ko‘p uchraydigan xato
He is likes chess. → He likes chess.My parents happy. → My parents are happy.
O‘zingizni tekshiring: be shaklini tanlang
- I ___ ready.
- She ___ not at school.
- ___ they your friends?
11 · Ko‘p uchraydigan xatolar
Xatoni ko‘ring, to‘g‘ri shaklni va sababini eslab qoling.
| Noto‘g‘ri | To‘g‘ri | Nima uchun? |
|---|---|---|
| It is raining. | Oddiy inglizcha gapda ega kerak; ob-havo uchun it ishlatiladi. | |
| She is my sister. | Gap boshida ega shakli she kerak. | |
| I like them. | Fe’ldan keyin object shakli them keladi. | |
| These books are new. | Books ko‘plik, shuning uchun these. | |
| This is your book. | Ot oldidan your; ot bo‘lmasa yours. | |
| The dog likes its bed. | Its — egalik; it’s — it is/it has. | |
| My friend and I are ready. | Gap boshi va I bosh harf bilan yoziladi. | |
| They are happy. | Sifat oldidan mos be fe’li kerak. |
12 · Pronunciation — talaffuz
Oson chalkashadigan so‘zlarni farqlang.
Yozuvdagi talaffuz belgisi faqat yordam beradi; imkon qadar audio va lug‘at talaffuzidan ham foydalaning.
Dars xulosasi
Faoliyatlarni ochishdan oldin eslab qoling.
- Oddiy gapda ega odatda aytiladi; gap bosh harf bilan boshlanib, mos tinish belgisi bilan tugaydi.
- Fe’l oldidan ega shakli; fe’l yoki predlogdan keyin object shakli keladi.
- Ot oldidan my/your...; ot takrorlanmasa mine/yours....
- This/that birlik, these/those ko‘plik.
- Asosiy tartib: ega + fe’l + to‘ldiruvchi/tavsif + joy + vaqt.
- Ot, sifat va joy bilan am/is/are ni tushirib qoldirmang.
- Be inkori: subject + be + not; savol: be + subject ...?
Tayyormisiz?
- Gapdagi egani va fe’lni aniqlay olamanmi?
- Subject va object olmoshini farqlay olamanmi?
- your/yours hamda its/it’s ni farqlay olamanmi?
- Inglizcha so‘z tartibini, bosh harf va tinish belgisini saqlay olamanmi?
- am/is/are bilan darak, inkor va savol tuza olamanmi?
Endi bilimingizni tekshiring
Dars tugadi. Keyingi qadamni tanlang.
Mashq va test faqat tanlaganingizdan keyin ochiladi.