Dars maqsadlari
Dars oxirida nimalarni qila olasiz?
- odat, doimiy holat va umumiy haqiqatni Present Simple’da aytasiz;
- he/she/it bilan fe’lga -s/-es qo‘shasiz;
- do/does yordamida inkor va savol tuzasiz;
- oddiy fe’l bilan to be gaplarini farqlaysiz;
- frequency adverblarni gapda to‘g‘ri joylashtirasiz.
1 · Meaning — ma’no
Present Simple odat, takroriy ish, doimiy holat yoki umumiy haqiqatni bildiradi.
Men har kuni ertalab choy ichaman.
U Urganchda yashaydi.
Suv 100°C da qaynaydi.
Dars soat 9:00 da boshlanadi.
Asosiy savol
Bu ish odatda, doimo yoki takroran sodir bo‘ladimi? Ha bo‘lsa, ko‘pincha Present Simple kerak.
Takrorlanadigan ish.
Ayni paytdagi harakat; bu Present Continuous.
Holat fe’llari
know, like, want, understand, see, hear kabi fe’llar hozirgi ma’noda ham ko‘pincha Present Simple bilan keladi: I know the answer. She wants water.
2 · Affirmative — darak gap
Oddiy fe’l bilan ega va fe’l ishlatiladi.
Fe’l lug‘atdagi V₁ shaklida.
Darak gapda fe’lga -s/-es.
V₁ nima?
Fe’lning lug‘atdagi asosiy shakli: work, study, go, play.
Tezkor tekshiruv: “U har kuni ishlaydi” qanday aytiladi?
He works every day. / She works every day.
He/she bilan oddiy fe’lli darak gapda -s qo‘shiladi.
3 · Third-person singular
He, she, it yoki bitta shaxs/narsa bilan -s/-es qo‘shiladi.
Ko‘p uchraydigan xato
He study. → He studies. · She play. → She plays.
4 · Negative — inkor
Inkor gapda don’t yoki doesn’t + V₁ ishlatiladi.
Nega study bo‘ldi?
Does yordamchi fe’li -s ma’nosini o‘ziga oladi. Shuning uchun doesn’t studies emas, doesn’t study.
Tezkor tekshiruv: She doesn’t likes tea gapini tuzating.
She doesn’t like tea.
Doesn’t dan keyin fe’l V₁ shakliga qaytadi.
5 · Questions — so‘roq
Do yoki does egadan oldin keladi; asosiy fe’l V₁ bo‘ladi.
| Savol | Qisqa javob |
|---|---|
| Do you work here? | Yes, I do. / No, I don’t. |
| Do they speak English? | Yes, they do. / No, they don’t. |
| Does he live in Khiva? | Yes, he does. / No, he doesn’t. |
| Does this computer work? | Yes, it does. / No, it doesn’t. |
Ko‘p uchraydigan xato
Does she works? → Does she work?
6 · Present Simple with to be
Am, is, are bilan do/does ishlatilmaydi.
| Darak | Inkor | So‘roq |
|---|---|---|
| I am a student. | I am not a student. | Am I a student? |
| She is a doctor. | She isn’t a doctor. | Is she a doctor? |
| They are busy. | They aren’t busy. | Are they busy? |
Tezkor tekshiruv: “Ular bandmi?” qanday so‘raladi?
Are they busy?
Busy sifat; bu gapda do emas, are egadan oldinga chiqadi.
Muhim farq
Oddiy fe’l: Does he work? · To be: Is he a teacher? Does he is...? deyilmaydi.
7 · Frequency adverbs
Takrorlanish ravishlari ishning qanchalik tez-tez bo‘lishini ko‘rsatadi.
Subject + adverb + verb.
Subject + be + adverb.
Ikki inkor qilmang
Never o‘zi inkor ma’noga ega: I never smoke. I don’t never smoke.
Aniq vaqt birikmalari
every day, once a month, twice a year, at weekends odatda gap oxirida keladi: She visits us once a week.
8 · Other uses
Present Simple kelajak jadvali va ayrim ergash gaplarda ham ishlatiladi.
Kelajak ergash gapida
When I will arrive → when I arrive. · If it will not rain → if it doesn’t rain.
Fe’l qoliplari
suggest + verb-ing: suggest going. · refuse + to + verb: refuse to go.
9 · Common mistakes
Yordamchi fe’lga va asosiy fe’l shakliga qarang.
| Xato | To‘g‘ri | Sabab |
|---|---|---|
| He go to school. | He goes to school. | He bilan -es. |
| She doesn’t works. | She doesn’t work. | Doesn’t dan keyin V₁. |
| Do he live here? | Does he live here? | He bilan does. |
| I am work every day. | I work every day. | Work oddiy fe’l. |
| He always is late. | He is always late. | Ravish to be’dan keyin. |
Dars xulosasi
Faoliyatlardan oldin yodda tuting.
- Present Simple odat, doimiy holat va umumiy haqiqat uchun ishlatiladi.
- He/she/it + s/es faqat oddiy fe’lli darak gapda.
- Does/doesn’t kelganda asosiy fe’l V₁ bo‘ladi.
- Oddiy fe’l bilan do/does; to be bilan am/is/are.
- Frequency adverb oddiy fe’ldan oldin, to be’dan keyin.
Mashq va testga tayyormisiz?
- He/she/it bilan fe’l shaklini to‘g‘ri tanlay olaman.
- Do/does va don’t/doesn’t bilan gap tuza olaman.
- To be gapida do/does ishlatmaslikni bilaman.
- Always, usually va never o‘rnini aniqlay olaman.
Endi bilimingizni tekshiring
Dars tugadi. Keyingi qadamni tanlang.
Mashq va test faqat tegishli tugmani bosganingizdan keyin ochiladi.